۱۴ ـ جدال نمودن

مسأله۲۵۰ : جدال کردن ( و آن کلامی است که مشتمل بر قسم خوردن به ذات اقدس الهی باشد برای اثبات یا نفی مطلبی )، بر محرم حرام است، و اظهر این است که حرمت جدال اختصاص به این ندارد که برای قسم خوردن بگوید ( بله و الله ) و یا ( نه و الله )، بلکه هر قسمی که به خداوند بخورد جدال خواهد بود، خواه با کلمه ( الله ) باشد یا نباشد، و خواه در اوّل صیغه قسمت کلمه ( نه ) و یا کلمه ( بله ) باشد و یا نباشد، و خواه قسم خوردن به زبان عربی یا به زبانهای دیگر باشد .

و امّا قسم خوردن به بقیه مقدّسات هیچ اثری ندارد، تا چه رسد به مانند ( نه به جان مردم) و یا ( بله به جان خودم )، همچنان که قسم خوردنی که برای خبر دادن نباشد هیچ اثری ندارد، مانند قسم خوردن برای التماس چیزی از دیگری، مثل این قسم ( تو را به خدا این را به من بده )، و یا مانند قسم خوردن برای تاکید عزم و اراده خود که فلان کار را در آینده می‌کند و یا نمی‌کند، مثل این قسم ( و الله این چیز را به تو خواهم داد ) .

و بعضی از فقها فرموده اند که : برای تحقق جدال در قسم راست باید سه بار قسم پشت سر هم تکرار شود، و اگر نه، جدال شرعاً محقق نمی‌شود، و این فرمایش خالی از وجه نیست، ولی احوط این است که با یک بار هم محقق می‌شود، و امّا در قسم دروغ اشکالی نیست که تکرار شدن آن در محقق شدن جدال لازم نیست .

مسأله۲۵۱ : اگر ترک جدال موجب ضرر مکلف شود، مانند اینکه موجب از بین رفتن حق او باشد، در این صورت جدال کردن جایز است .

مسأله۲۵۲ : اگر جدال کننده سه بار پشت سر هم قسم راست بخورد، باید یک گوسفند کفاره بدهد، و در صورتی که قسم های پشت سر او بیش از سه بار باشد کفاره تکرار نمی‌شود .

بلی اگر بعد از سه بار یا بیشتر قسم ـ پشت سر هم ـ خوردن کفاره بدهد، و یا سه بار پشت سر هم قسم بخورد و پس از فاصله دو باره سه بار یا بیشتر پشت سر هم قسم بخورد، در این دو صورت باید یک کفاره دیگر بدهد .

و اگر یک بار قسم دروغ بخورد یک گوسفند باید کفاره بدهد، و اگر دو بار قسم دروغ بخورد دو گوسفند و اگر سه بار قسم بخورد یک گاو باید کفاره بدهد، و در صورتی که بیش از سه بار قسم دروغ بخورد و در میان قسم خوردنها کفاره نداده باشد کفاره تکرار نخواهد شد .

و اگر کفاره را داد و دوباره قسم دروغ خورد باید بترتیبی که گذشت کفاره بدهد .

و اگر دو بار قسم دروغ خورد آنگاه کفاره داد، و سپس یک بار دیگر قسم دروغ خورد، واجب است یک گوسفند کفاره بدهد نه گاو .